Restauratie stalen ramen geen sinecure

Het restaureren van de vensters van de Centrale Markthal is allesbehalve een standaard klus. Tijdens de bouw zijn ze zo strak ingemetseld wat maakte dat voor het verwijderen een andere werkwijze noodzakelijk was. Lilian Fopma van 'De Boer & De Groot civiele werken' vertelt hoe zij dit hebben aangepakt.

Stalen ramen Centrale Markthal

Noordgevel Centrale Markthal
De restauratie van de stalen ramen van de Centrale Markthal in Amsterdam is in volle gang, een mooi en uitdagend project. Als eerste staan we even stil bij de vensters in de noordgevel. De noordgevel telt in totaal 46 oorspronkelijke buitenvensters. In vakjargon is dit een ‘dove gevel’, een gevel zonder te openen delen. Anders gezegd: er kan dus geen raam open! Blijkbaar was er geen noodzaak voor ventilatie omdat de hal en de aangrenzende balustraden uitsluitend bedoeld waren als verkeersruimtes. In de oorspronkelijke buitengevel bevinden zich dan ook gelijksoortige, 8-vaks, vaste kozijnen. De staat van de vensters was bedenkelijk; hier en daar lieten de onderkanten van de vensters afwijkingen zien; de profielen stonden letterlijk bol van de corrosie. Uitname werd hiermee een noodzaak.  

Problemen
De vensters lieten zich echter niet straffeloos uitnemen; zo waren de stalen ramen tijdens de bouw  ‘strak’ ingemetseld en zoals daarbij gebruikelijk, ‘verankerd’ in de dag. De ankertjes waren weliswaar door middel van een schroefverbinding verbonden met de ramen, maar demontage leverde niets op. De ingemetselde ankerdelen bleven ook na het losdraaien van de schroeven tussen de benen van het stoeltjesprofiel, en in het metselwerk zitten. Een andere beperkende factor was het schoon metselwerk van zowel het buiten- als binnenblad, het spreekt voor zich dat dit geen enkele beschadiging toestaat. Door de strakke inmetseling, de verankering en het schoon metselwerk waren de ramen niet zonder schade aan het één of aan het ander uit te nemen. Hier moest een radicale oplossing uitkomst bieden! 

ramen Noordgevel

Destructief uitnemen
Metselwerk laat zich niet of zeer beperkt herstellen, bij staal speelt dit probleem niet, het laat zich zich juist uitstekend, onzichtbaar herstellen. De keuze was dus voor de hand liggend; de vensters destructief uitnemen. Eerste stap was een proefuitname; de ankerschroeven werden verwijderd, waarna de horizontale delen van het kozijn, met een schuine snede, werden doorgeslepen. De twee afzonderlijke delen werden vervolgens voorzichtig van hun plaats gehaald. Dit lukte zonder schade aan het metselwerk te veroorzaken. Met deze werkwijze kan een raam dat ruim 80 jaar eerder ‘strak’ ingemetseld is, schadevrij worden uitgenomen. Dit houdt echter wel in dat er twee zaken aan de restauratiewerkzaamheden moeten worden toegevoegd namelijk: het “weer aan elkaar lassen” van de losse delen tot een compleet raam en het (offset) frezen van de ramen. Dit laatste is nodig om een kleinere, buitenwerkse maat te krijgen zodat de ramen zonder schade aan het metselwerk teruggeplaatst konden worden. Het alternatief om de ramen een stukje in te korten ter plaatse van de lassen was geen optie, dit zou de vakverdeling verstoren.  

kozijn noordgevel

Restauratie
Voordat de uitgenomen vensters naar de werkplaats gingen zijn ze voorgestraald, de schades werden op deze manier goed zichtbaar. Na de herstelwerkzaamheden gingen de vensters richting verspaner waar ze rondom (offset) een paar millimeter verjongd werden. De achtergebleven ankerdelen in het metselwerk zijn voor het terugplaatsen voorzichtig verwijderd en de ontstane gaten zijn aangeheeld met een hoogwaardige reparatiemortel. Na conservering (Duplexsysteem) zijn de eerste ramen teruggeplaatst, ter vervanging van ankertjes werden schroeven (met zaagsnede) en pluggen gebruikt. Een mooie, duurzame en monumentaal verantwoorde oplossing voor een lastig vraagstuk. Laat de tand des tijds nu maar komen!

Auteur: Lilian Fopma, De Boer & De Groot, civiele werken
 

OP DE HOOGTE BLIJVEN

Op de hoogte blijven van de ontwikkelingen in Centrale Markthal? Meld je hier aan voor de nieuwsbrief! Lees vooraf onze privacyverklaring.

MELD JE AAN

Recente verhalen

03-05-2021

Tijdens de Tweede Wereldoorlog voerden Duitse Nationaalsocialistische fascisten de grootste genocide...

09-04-2021

Dat de Centrale Markthal een prachtig monument is zal geen van de BOEi volgers ontgaan zijn. De...

09-04-2021

Een foto van Fred Spiering van een bekende plek voor alle grossiers: de koffiehoek!